در مطالب گذشته، روشن شد که یک ششم از روایات مفاتیح الحیاه، ضعیف یا نامعتبر یا مشکوک است. این در حالی است که ائمه ی طاهرین (علیهم السلام) بر گرفتن علم از منبع و مجرای درست، تأکید داشته اند. امام باقر (علیه السلام) در معنی آیه ی شریفه ی «فَلْیَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ» می فرمایند: «عِلْمُهُ الَّذِی یَأْخُذُهُ عَمَّنْ یَأْخُذُهُ». (کافی، محدث کلینی، جلد ۱، صفحه ی ۵۰، بَابُ النَّوَادِرِ)
ترجمه: در تفسیر آیه ی شریفه که می فرماید: انسان باید به خوراکش نگاه و دقت کند، فرمودند: یعنی به دانشش که از چه کسی می گیرد باید دقت کند.
شاید این سؤال پیش آید که چه اشکالی دارد از احادیث عامه در تدوین برنامه ی زندگی شیعیان استفاده شود؟ در جواب، فقط به ذکر یک حدیث از امام صادق (علیه السلام) بسنده می کنیم که می فرمایند:
«لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَتَفَقَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا یَا بَشِیرُ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ إِذَا لَمْ یَسْتَغْنِ بِفِقْهِهِ احْتَاجَ إِلَیْهِمْ فَإِذَا احْتَاجَ إِلَیْهِمْ أَدْخَلُوهُ فِی بَابِ ضَلَالَتِهِمْ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ». (کافی، محدث کلینی، جلد ۱، صفحه ی ۳۳، بَابُ صِفَهِ الْعِلْمِ وَ فَضْلِهِ وَ فَضْلِ الْعُلَمَاءِ)
ترجمه: در کسی از اصحاب ما که فهم عمیق از دین نداشته باشد، خیری نیست. ای بشیر، همانا مردی از ایشان (یعنی شیعیان) اگر به فهم دینی خودش (بر طبق آنچه از ائمه ی طاهرین علیهم السلام رسیده) بی نیاز نشود، محتاج آنان (= عامه) خواهد شد، پس چون محتاج آنان شود، او را در گمراهی خودشان ـ به طوری که متوجه نشود ـ داخل خواهند کرد.
با توجه این فرمایش نورانی رئیس مذهب حقّه ی جعفری، اگر برای سیراب کردن عطش معنویت خواهی جامعه ی شیعیان، دست به دامان روایات مخدوش و مغشوش عامه شویم، از جایی که نفهمیم و متوجه نشویم، در گمراهی آنان شریک شده و جامعه ی شیعه را شریک خواهیم کرد.
چه نیازی است که از روایات اصحاب سقیفه در تدوین برنامه ی زندگی اصحاب غدیر استفاده شود؟! جایی که حدیثی ضعیف و مخدوش است، بهتر است از نقل و ابتناء بر آن پرهیز گردد؛ چرا که امام باقر (علیه السلام) می فرمایند:«الْوُقُوفُ عِنْدَ الشُّبْهَهِ خَیْرٌ مِنَ الِاقْتِحَامِ فِی الْهَلَکَهِ وَ تَرْکُکَ حَدِیثاً لَمْ تُرْوَهُ خَیْرٌ مِنْ رِوَایَتِکَ حَدِیثاً لَمْ تُحْصِهِ». (کافی، محدث کلینی، جلد ۱، صفحه ی ۵۰، بَابُ النَّوَادِرِ)
ترجمه: توقف در نزد شبهه، بهتر از فرو رفتن در هلاکت است و اگر حدیثی که روایت آن برایت ثابت نشده را واگذاری و نقل نکنی، بهتر است از روایت کردن حدیثی که بر همه ی جوانب آن (از جمله، صحیح بودن صدورش) احاطه نداری.
البته نمی توان نویسندگان مفاتیح الحیاه را به تعمّد بر گمراه کردن جامعه ی شیعی با تزریق روایات ارباب سقیفه متهم نمود؛ ولی این سهل انگاری، قابل چشم پوشی نیست و اگر کسی بفهمد و فریاد نزند، در گمراه شدن جامعه شریک است.
و الحمد لله
حاج فردوسی
